Kijken achter de nieuwe voordeur

Vinkhuizen is een van de wijken in Noordwest-Groningen waar gewerkt wordt aan een toekomst zonder aardgas. De gemeente doet dit samen met woningcorporaties én huizenbezitters. Het gaat niet zonder slag of stoot, want er komt meer kijken bij de energieaanpak Vinkhuizen dan even een gasleiding weghalen.

Martin Klooster is projectleider van de wijkenergieaanpak in Vinkhuizen. "Je kan mij zien als de wijkregisseur, want het is niet één project dat we hier doen, maar een hele stapel aan projecten met veel betrokken partijen. In een programma van tien jaar doen we van alles: isoleren van de woningen, een warmtenet en een toekomstbestendig stroomnet aanleggen. Mijn opdracht is om daar een plan voor te maken en zorgen dat het wordt uitgevoerd. Het is een gecompliceerde klus." Martin deed gelukkig al ervaring op bij de wijkvernieuwing in Selwerd en in de Indische buurt en De Hoogte. "In Selwerd ging heel veel goed, maar er waren ook een paar dingen die beter kunnen. Daar hebben we van geleerd en die informatie nemen we mee naar Vinkhuizen. Tegelijkertijd is het ook een andere wijk en zijn we een paar jaar verder."

Alles combineren

De drie stappen (isoleren, van het gas af en verbeteren van het stroomnet) worden in Vinkhuizen zoveel mogelijk gecombineerd met andere ideeën voor de wijk. Martin trekt daarom veel op met Theo Adema, projectmanager wijkvernieuwing in Vinkhuizen. "Het begint met de energie-opgave. Het is daarbij belangrijk ons te beseffen wie de bewoners zijn in Vinkhuizen. Deze wijk heeft – misschien noodgedwongen – wel het duurzaamste geleefd van heel de stad Groningen en dat vaak al generaties-lang. Het is een van onze wijken met de laagste inkomens. Het is geen Groningen-Zuid, met dikke auto’s en kasten van huizen en mensen die vier keer per jaar op vliegvakantie gaan."

"De deuren gaan hier open voor het isoleren van de woningen. Dit zorgt voor een lagere energierekening en fijner wonen", vervolgt Theo. "Je merkt vervolgens, vooral bij eigenaren waarvan de ketel wat ouder wordt of kuren begint te vertonen, dat ze informeren naar het warmtenet. Ons aanbod moet vervolgens aantrekkelijk genoeg zijn om bewoners te laten kiezen om aan te sluiten. Als de straat toch open gaat, kan deze direct veiliger en groener worden ingericht. Bewoners zijn daarover enthousiaster."

Volgens Theo is het aan de gemeente en alle partners om de energietransitie daarom óók vooral te laten gaan over het verbeteren van de wijk. "Lagere woonlasten, een comfortabeler huis, een fijnere woonomgeving en sociale programma’s die bijdragen: als dat allemaal niet lukt, lukt de energie-opgave ook niet. Wijkvernieuwing is nodig om het energieprogramma voor elkaar te krijgen. Dat is wat we leren in Vinkhuizen."

Nieuwe manier van werken

Het combineren van andere programma’s met de energie-aanpak vereiste een nieuwe manier van werken binnen de gemeente. En dat ging niet altijd goed. "We waren vaak te laat. Met hangen en wurgen lukt het ons nu om een aantal dingen te combineren, maar dit is niet hoe je wilt werken", zegt Martin. "Daarom hebben we ingegrepen en het proces omgedraaid: eerst een integraal ontwerp maken om te onderzoeken wat je kunt combineren. En dan pas aan de slag met het aansluiten van de gebouwen. We stellen daarbij de vastgoedplanning van de corporaties centraal. Zij hebben immers de meeste woningen in de wijk in hun bezit, en zij bepalen zelf wanneer ze deze woningen gaan aansluiten. Die slag zijn we nu aan het maken, we werken beter samen, maken langjarige plannen en communiceren beter met de buurt."

Meerdere subsidies

Tachtig procent van de huiseigenaren (die ook echt in hun eigen huis wonen) deed mee met het eerste collectieve isolatieproject in Vinkhuizen, zodat zij net als huurders van corporatiewoningen hun huis konden laten isoleren. Zij kregen subsidie via het Volkshuisvestingsfonds en betaalden daarna nog maar rond de 5.000 euro voor een aanpak van 25.000 euro. Inmiddels is er ook subsidie via Nij Begun. Voor de particuliere verhuurders was het Volkshuisvestingsfonds niet beschikbaar. "Van deze groep deed uiteindelijk maar een klein aantal mee. Wij hebben een wortel, en natuurlijk geen stok. Daarom waren de eerste straten in Vinkhuizen voor ons echt een pilot om zo te ontdekken wanneer ze wél mee zouden doen", vertelt Martin. Bij de sociale huurwoningen is de toestemming van 70% van de bewoners in een blok of flat nodig om de aansluiting op het warmtenet te realiseren.

Net Sinterklaas

Om al die mensen te bereiken en mee te krijgen ging het team overal langs, deur-aan-deur. Energiecoach Dick Benninga deed samen met zijn collega Jan Willem Zijlema de gesprekken met de huiseigenaren over het isoleren van de woning. Maar binnenkomen was niet altijd makkelijk. "Soms dachten mensen dat we een commerciële partij waren. Ze zijn soms argwanend. Andere bewoners waren juist heel blij en vroegen waar ze konden tekenen. Waar het niet lukte, kregen we hulp van opbouwwerkers Linda ten Cate en Martijn Noya van WIJ Groningen. Dat was echt super, ik wou dat ik een Linda en een Martijn in elke wijk had. Martijn is net Sinterklaas als hij door Vinkhuizen loopt, hij wordt door iedereen begroet."

Deze Sinterklaas begon als buurtsportwerker en jeugd- en jongerenwerker in Vinkhuizen en groeide toen door als opbouwwerker. Al achttien jaar loopt Martijn rond in de wijk en ziet hij de jongeren van toen volwassen worden en zelf weer kinderen krijgen. "Als ik hier ben, maak ik overal een praatje. Ik spreek ook zelf mensen aan. Het kan gaan over het weer, of over net niks. En dan ontstaat er wat. Zelfs als ik even een broodje ga halen bij het winkelcentrum, dan heb ik ook weer die contactmomenten", legt hij zijn bekendheid uit. "De combinatie met Dick was een win-winsituatie. Voor bewoners was het vertrouwd omdat ik ook mee was. En ik kwam ook weer bij adressen waar ik al een tijdje niet was geweest, of nog nooit binnen was geweest. Dit was een mooie aanleiding om ergens weer eens voor de deur te staan."

Meer of minder subsidie

De hoeveelheid subsidie die huiseigenaren kunnen krijgen, is niet alleen aan de keukentafels een onderwerp van gesprek, merkt Martijn. "Ik kom natuurlijk in de hele wijk. Er zijn altijd familieleden of kennissen verderop die horen van de subsidie. Dat willen zij dan ook. Of mensen die zelf toevallig al geïsoleerd hebben en dat geld niet terugkrijgen. Voor sommige bewoners is het echt dikke pech." Ook Dick ziet soms dat het wat scheef loopt. "Je komt hier van alles tegen in de wijk. Ook mensen met dikke, grote bakken voor de deur. Mensen met een leuk inkomen die de wijk niet uit willen, omdat het zo leuk wonen is. Dan is het soms lastig om zulke subsidie te geven, maar dat is niet anders. Daar kan je je niet te veel druk om maken."

Na een interview in het buurthuis loopt Martijn een stukje door de wijk. Na meerdere begroetingen komt hij aan bij de Barnsteenstraat, een deel van de wijk dat al is aangepakt. "Je ziet het misschien niet zo, want er is veel geïnvesteerd in glas en dakisolatie. Maar wat mensen graag ook wilden is een nieuwe voordeur. Dat kwam echt naar voren in de keukentafelgesprekken." Het ging daarbij om het aanzien van de woning, legt energiecoach Dick uit. "De huurwoningen kregen allemaal een nieuwe voordeur, dus wilden de huiseigenaren dat ook. We hebben dat uiteindelijk kunnen regelen, deels met subsidie. Mensen hadden het er wel voor over, voor die twee vierkante meter."

Lekker warm

Een van de huizen die al is geïsoleerd, is die van Neneh Storm-Funna, zo was ook te zien in onderstaande video. Ook in deze koude winter is ze nog steeds erg tevreden. "Ik ben er heel erg blij mee, het is heel lekker warm binnen. De ramen zijn echt beter geworden. Vroeger moest ik de thermostaat op 21 graden zetten, nu is 17 graden genoeg. Heerlijk!" De zolder van Neneh werd opgeruimd, zodat die ook geïsoleerd kon worden. "De zolder is zo netjes geworden nu, en het is goed warm. Zelfs toen het de hele dag had gesneeuwd, kon ik er gewoon gaan zitten." Dick herinnert zich nog de zolder van Neneh. "Er stonden heel veel naaimachines. Die zijn deels gedoneerd aan de Textielhub. Ik heb de machines zelf in de auto geladen. Toen ik daar aan kwam rijden, kwamen er meteen vier dames op mij af, zo blij waren ze ermee." Voor Neneh was dat leuk om te horen. "Ik ben blij dat zij zo blij zijn, dat was de bedoeling!"

Tweede fase

"Qua isolatie hebben we ons doel bereikt, die huizen gebruiken al minder energie. De rekening gaat omlaag", vertelt Dick. Het is nu aan de mensen van WarmteStad om het warmtenet aan de man te brengen bij de huiseigenaren. Projectmanager Theo onderzoekt of de energiecoaches van de gemeente daar ook bij kunnen helpen, zodat ook deze tweede fase succesvol wordt. "We moeten veel meer tijd steken in de gesprekken en het verkrijgen van draagvlak." En dat is in het geval van het warmtenet niet altijd gemakkelijk. Het warmtenet in Groningen is een publiek bedrijf, niet commercieel. De prijzen zijn wettelijk gekoppeld aan de gasprijzen, alhoewel ze vaak net iets lager liggen. Toen een paar jaar geleden die dus stegen, gingen ook de prijzen voor de gebruikers van WarmteStad omhoog.

Het warmtenet is niet de enige optie om mee van het gas af te gaan, ook een warmtepomp kan een mogelijkheid zijn. Ad Peltenburg woont al 2,5 jaar aan de Dolomietstraat. "We gaan de begane grond verbouwen en die gelegenheid willen we aangrijpen om meteen een warmtepomp te nemen. Als je de keuze hebt tussen een warmtepomp en alles in eigen hand houden, of WarmteStad, dan heb ik het liever in eigen hand", legt Ad uit. "Verder vind ik het een goede aanpak hoor. Er zijn veel corporatiewoningen in Vinkhuizen, dus is het een makkelijke slag."

Herinrichting Diamantlaan

Ad was op de inloopbijeenkomst in wijkcentrum 't Vinkhuys afgekomen. Daar stond projectmanager Theo met zijn collega’s en verkeerskundigen klaar om met bewoners te praten over de herinrichting van de Diamantlaan en de twee rotondes op de Siersteenlaan. Daar wordt de aanleg van het warmtenet gecombineerd met het verbeteren van de verkeersveiligheid, leefbaarheid en regenwaterafvoer.

Loes Roossien is samen met haar man ook naar het buurthuis gekomen. Ze wonen al 48 jaar op de Siersteenlaan, tegenover de brandweerkazerne. Ze hebben de rotonde met de Diamantlaan aangelegd zien worden. "Die rot-rotonde had er nooit moeten komen. We hebben nog nooit zoveel ongelukken gehad daar", vertelt Loes. Ook de plannen om de wijk van het gas af te krijgen, is ze niet over te spreken. "Laat maar, de rotzooi hoeven we niet, die brekerij. Het isoleren is al gebeurd toen de Siersteenlaan een doorgaande weg werd. We wonen hier verder heel fijn, behalve die rotonde."

Thecla Wolf zit in bewonersorganisatie Wijkoverleg Vinkhuizen (WOV) en kwam kijken of de signalen die het WOV krijgt overeenkomen met de inbreng tijdens de inloopbijeenkomst. "Wij hopen dat de fietsers van de rijbaan worden gescheiden en dat er eenrichtingsverkeer komt bij het winkelcentrum." Zelf woont Thecla verderop in de wijk. Bij haar is in de buurt al veel gebeurd voor de energie-aanpak. "Er is vergroend, het warmtenet ligt er deels al, de stroomkabels en de riolering zijn aangepakt. Ik vind het fijn dat het allemaal in een keer gebeurt. Alles gaat één keer open en één keer dicht." Zelf is ze al van het gas af, omdat ze een warmtepomp heeft. "Wij betalen nu echt fors minder in de maand."

Eén leverancier

Een van de mensen bij wie de woning al is geïsoleerd, is Vera Liu. Ze kreeg naar eigen zeggen een goed aanbod voor de aanpak van haar koopwoning. Ze staat samen met meneer Jansing te praten bij een van de informatieborden in ’t Vinkhuys. Hij woont boven het winkelcentrum in Vinkhuizen. "Ik ben niet zo happig op het warmtenet. Je bent dan afhankelijk van één leverancier en kunt nooit wisselen. Vrienden van ons wonen in Selwerd en hebben het al, zij zijn daar ook helemaal niet blij mee. Ook hebben ze hier bij mij met drie partijen te maken, de VVE voor huurders, kopers én voor winkeliers. Die moeten allemaal tot overeenstemming komen."

De ongeveer zeventig bewoners die langskwamen tijdens de inloopbijeenkomst zijn in ieder geval blij dat ze mee konden denken over de herinrichting. Een aantal is overigens niet blij dat een breedgedragen wens sowieso niet in vervulling zal gaan. "De maximumsnelheid zou omlaag moeten naar 30 km/u", zegt buurtbewoner Ad. "Maar ik zag al dat dat niet gaat gebeuren. Maar 50 km/u houdt voor sommige mensen in dat 70 km/u ook een mooie snelheid is. En dan wordt het link. Het is dus altijd uitkijken met oversteken."

Beter oversteken

Dat oversteken is ook voor Herman in 't Veen van de Werkgroep Toegankelijk Groningen een punt van aandacht. Hij heeft namens de werkgroep de verkeerssituatie bekeken. "Voor blinden en slechtzienden zijn de zebra’s bij de rotondes niet altijd goed te vinden. De gemeente weet prima hoe ze dat netjes doen. Dat opritje bij de oversteek hier voor de deur van het buurthuis is te steil. Met de rolstoel is dat erg vervelend. Dat zijn wel de belangrijkste aandachtspunten." De post-its worden dan ook druk op de kaart geplakt door alle aanwezigen. Alle ideeën worden meegenomen bij het maken van een ontwerp. In het voorjaar hoopt de gemeente dit te kunnen delen met de buurt.

Ondertussen heeft projectleider Martin al een globale planning tot 2035 gemaakt. Voor een deel van de bewoners van Vinkhuizen is het nog afwachten wanneer hun huis en straat aan de beurt zijn. Energiecoach Dick merkt dat de bewoners veel geduld nodig hebben. "Ambtenaren en aannemers, dat zijn niet de twee snelste beroepen. Bewoners vragen dan: wanneer hoor ik wat? Maar wij zijn er gewoon nog niet klaar voor." Voor Vera mag het nog wel even duren voor ze bij haar langskomen over het warmtenet. "Ik hoop dat het nog een tijdje wegblijft!" Meneer Jansing doet er nog een schepje bovenop: "Tegen die tijd liggen we al onder de groene zoden."