De energietransitie als gelijkmaker

Selwerd werd Sunny Selwerd bij de start van de wijkvernieuwing. Na jaren van open straten, verbouwingen en werkzaamheden is er vermoeidheid te zien in de wijk, maar er zijn ook bloeiende projecten die de wijk opfleuren.

Harun Beskardes (49) heeft een 'vriendelijke herinnering' gekregen van WarmteStad, het warmtebedrijf van de gemeente Groningen. Zelfs de aansporing tot betaling van de energierekening van €182 die 'wellicht aan je aandacht is ontsnapt', is er eentje met een lach op het gezicht. Sunny Selwerd, zoals de wijkvernieuwing heet waar de overgang van gas op het warmtenet onderdeel van is, heeft onder meer gezondheid en geluk tot doel, verbinding en andere dingen waar je blij van wordt. Maar betalen moet je uiteindelijk wel.

Vanochtend heeft Harun dienst op de buurttaxi, een van de vele bloemen die sinds het begin van de wijkvernieuwing in 2016 in de noordelijke Groningse stadswijk zijn gaan bloeien. De buurttaxi brengt mensen die niet meer goed ter been zijn voor een klein bedrag van A naar B in Selwerd en aangrenzende wijken, tot aan het stadscentrum toe. Thuis heeft hij een vrouw, twee grote zoons en, sinds een jaar of zes, een aansluiting op het warmtenet. Nu is het ramadan. Op onbewaakte ogenblikken komt een druipende hamburger in gedachten, of een assortiment baklava.

Hij brengt mevrouw Gerards van de Spicastraat naar gym bij zwembad De Parrel, mevrouw Grommers van verzorgingsflat Bernlef naar de tandarts aan de Bottelroosstraat en mevrouw Van der Wal van woonzorgcentrum De Es naar ziekenhuis UMCG. Mevrouw Van der Wal woont al bijna haar hele leven in Selwerd. De buurt verandert, zegt ze. "Het wordt er niet beter op." Het wordt er nooit beter op. "Ik weet het niet. Het wordt een asociale buurt. Dat heb ik van iemand gehoord."

Een levende geschiedenis

Oude mensen, zegt Harun tussen de ritten door. "Ze weten meer dan ons van vroeger. Ze zijn al geschiedenis. Een levende geschiedenis eigenlijk. Wij zijn vijftig, maar zij zijn tachtig. Zij zijn al langs de weg geweest die jij moet lopen."

Harun werkte bij een döner kebab, maar dat was geen fijne zaak. Zwart geld, weinig klanten, stress. Hij kwam thuis te zitten, moest naar de dokter. Via het Wijkbedrijf kwam hij als vrijwilliger bij de buurttaxi. Je komt het huis uit, bent bezig, praat met de mensen. Maar thuis gaan de zorgen door. Bij de 182 euro voor warmte komt 110 euro per maand elektriciteit. "Dat is een beetje veel voor mij." Apps en mails vermelden het energieverbruik. "Ik verdrink van de details." Het gezin leeft van één uitkering. Bij de aansluiting op het warmtenet is hun flat geïsoleerd, maar desondanks vliegt de warmte door zúlke muren weg, zegt hij, met duim en wijsvinger krap tien centimeter aangevend. Maar gelukkig schijnt de zon, een verademing na drie maanden grijze winter.

Philip heeft fantastisch nieuws: Groningen gaat 67 miljoen euro investeren in een zonnepark van 200 hectare, dat 80.000 huishoudens stroom gaat leveren. Om de energietransitie niet aan de markt over te laten, doet de gemeente alles zelf.

In Selwerd lopen welvaart en welzijn net als in andere wijken achter op de rest van de stad, zegt Philip. De gemeente wil de energietransitie gebruiken om de kwaliteit van leven er tenminste op te krikken tot het stedelijk gemiddelde. Daarvoor staat een wijk als Selwerd tien jaar op de kop, maar als de laatste klinker weer in de weg zit, wonen 6.000 Selwerders in comfortabele, energiezuinige huizen in een mooie, veilige en groene omgeving, waar ze hun buren kennen en waarderen.

"Het gaat om verduurzaming", zegt Eelco. "Maar verduurzaming heeft directe invloed op het leven van mensen: de energierekening, comfort in huis." Het grootste deel van Selwerd heeft de energietransitie niet in eigen hand. "Een sociale huurwoning is niet van jezelf. Je kunt niet zelf beslissen om te verduurzamen. Dus moet de corporatie of de gemeente daarin voorzien."

Energietransitie als gelijkmaker

"Wie zich zonnepanelen of isolatie kan veroorloven, kan zich makkelijker wapenen tegen stijgende energieprijzen", zegt Philip. "Als je de energietransitie op zijn beloop laat, is het een verdeler. Wij willen de energietransitie gebruiken als gelijkmaker. Daarom leggen we ons warmtenet eerst in de noordelijke wijken aan."

De ombouw gaat gepaard met herinrichting, vergroening en grootschalige sloop en nieuwbouw. Het is even op de tanden bijten, maar straks kan Selwerd weer lachen. In een verrommelde buurt krijg je het gevoel dat kennelijk niemand zich voor jouw leven interesseert, zegt Eelco. "Het is ook vanuit de overtuiging dat mensen het gewoon waard zijn en dat die wijken het waard zijn."

Op een januaridag blaast de wind de kou door de straten. Er ligt ijs in de bouwput aan de Bottelroosstraat. De Prunusstraat is opgebroken, een graafmachine rijdt met veiligheidssignaal achteruit. Op de daken aan de Esdoornlaan zijn nieuwe zonnepanelen gelegd. In het infopunt in het winkelcentrum loop je recht op een grote tafel af waarachter Maarten Brandts Buijs zit, aanspreekpunt van Sunny Selwerd, in een paarse vogeltrui.

Hij heeft zijn baan te danken aan de wijkvernieuwing, zegt hij. Die begon tien jaar geleden met de oprichting van het Wijkbedrijf, vliegwiel van wijkactiviteiten en de opstap naar betaald werk voor Maarten, destijds in de bijstand. Als communicatieadviseur kent hij inmiddels de halve wijk, en de halve wijk hem.

In zijn eigen huis is het inmiddels zelfs in de schuur 's winters lekker warm, zegt Maarten. Van buiten dringt bijna geen geluid binnen, alsof het volume op nul staat. Gek genoeg hoor je de buren dan weer harder, als in een klankkast.

Klein leger

Aan een wand achter Maarten hangt een lijst van bij de wijkupgrade betrokken instanties, samen een klein, welwillend leger. Er zijn spreekuren van de wijkraad, vier woningcorporaties, de wijkboa’s en het gemeentelijke warmtenetbedrijf WarmteStad. In hun kielzog is een wereld aan initiatieven ontstaan. In een rek staan folders van het Wijkgilde, de FIXbrigade en een cursus mindfulness voor kinderen.

Een dag later zit Mathilde Mars van WarmteStad achter de grote tafel in het infopunt. Er is net een klant vertrokken. De vrouw kreeg na de overstap van gas op het warmtenet rekeningen van verschillende leveranciers. Wat hadden die te betekenen? "Wie is de wethouder?", zei de vrouw bij binnenkomst.

Weinig interesse

WarmteStad klinkt nieuw, maar het is in feite een ouderwets gemeentelijk nutsbedrijf. Vanaf Zernike loopt met de restwarmte van twee datacenters verwarmd water naar de noordelijke stadswijken. Een robuust systeem, zoals ambtenaren zeggen, en in Scandinavië de gangbare manier om huishoudens te verwarmen.

In juridische termen heeft de woningcorporatie ook aan huurders die niet voor het warmtenet kozen een 'redelijk voorstel' gedaan. Als welkomstgeschenk aan de duurzame kant van de energietransitie krijgt iedereen een inductiekookplaat en een pannenset.

Betaald parkeren

Op een nog steeds ijskoude ochtend eind januari is het druk op het Wijkbedrijf, gevestigd in een oude school. In de klaslokalen krijgen gesluierde vrouwen taalles en computerles. In de kantine zitten Benan Zakholy en Mirna Damerji, buurvrouwen en beide coördinator op de buurttaxi.

Na de sloop van hun oude flats wonen ze naast elkaar in een rijtjeswoning met vloerverwarming en energielabel A+++. Je hebt er nooit meer koude voeten. Thuis is het heerlijk, maar de wereld buiten de deur laat nog steeds te wensen over. Sinds kort is het tot zeven uur 's avonds betaald parkeren in de wijk, zegt Benan. Mirna laat haar zoontje niet alleen buiten spelen. Er is laatst nog geschoten in de buurt.

Tot kort voor corona leek het alsof er nooit wat zou veranderen. Alsof de wijk vergeten was, zegt Benan. En toen opeens: boem. Bouwen en graven, overal. Aan de huizen ligt het straks niet meer, zegt Mirna. Maar de bewoners zijn ook een factor. "De huizen kunnen de buurt niet netjes houden. Dat moeten de mensen zelf doen."

Niet altijd makkelijk

Het is een maand later als Harun Beskardes dezelfde kantine in loopt, in zijn lunchpauze die vandaag geen lunchpauze is. Aan de bar zit buurtbewoner Danny, die een duim naar hem opsteekt. "Jij bent goed bezig man." Uit de boxen komt het Hollandse levenslied.

Harun vertelt over zijn zorgen en het leven in Selwerd, dat het niet altijd makkelijk is. Maar op de een of andere manier komt het gesprek steeds weer op eten terecht. Een vrouw met veel tattoos gaat broodjes pulled chicken maken. Lekker, zegt Danny. Zelf houdt hij ook van koekjes en bananensnoepjes. "Ik eet zo een hele zak leeg."

Harun moet even langs huis, iets met een reparatie waar zijn vrouw niet uit komt. In de bosjes voor de flat ligt zwerfvuil. 'Groningen schoon dankzij mij', staat op de ondergrondse afvalcontainers, waar onbekenden hun zakken tegenaan hebben gekwakt. Het gezin Beskardes woont op driehoog, de bovenste verdieping.

Hij heeft vaak gebeld met WarmteStad, waarom de rekening zo hoog is. Je moet niet alles verwachten van de gemeente, zegt hij, onderweg naar het ziekenhuis om mevrouw Van der Wal op te halen. "Je moet niet te veel klagen. Het moet allemaal op een schonere manier. Het zijn goeie maatregelen. Maar het moet wel betaalbaar zijn. Wij zijn het volk, wij zijn geen rijke mensen."

Hé, hoi, hoe is-ie, zegt hij tegen mensen in woonzorgcentrum De Es, als hij mevrouw Van der Wal weer heeft teruggebracht. "Ik ben bekend", zegt hij aan een tafeltje in het restaurant, bij de zonnige serre. "Ik zal eerlijk zeggen: ik wist het ook niet dat ik zo sociaal ben." De buurttaxi heeft hem veel goeds gebracht. "Dit is mijn buurt, mijn straat." Je hebt de wijkvernieuwingsplannen, en je hebt de praktijk in Selwerd, die een eigen tempo hanteert, zegt hij. "Wij doen ons best."

Dit artikel verscheen op 24 maart 2026 in Trouw en is met toestemming doorgeplaatst. De tekst van auteur Bert Nijmeijer is door de redactie van Wijkvernieuwing op z’n Gronings licht aangepast.